ตามที่เล่าขานต่อๆ กันมาจากผู้เฒ่าผู้แก่ ไม่ปรากฎแน่ชัดว่าได้เริ่มสร้าง วัดราชสีมาขึ้นครั้งแรกเมื่อใด ทราบว่าเมื่อวัดแห่งเดิมได้เกิดการชำรุดทรุดโทรมมาก จากภัยธรรมชาติ จนไม่สามารถทำการซ่อมแซมได้ จึงได้มีการย้ายมา ก่อสร้างวัดขึ้นแห่งใหม่ เมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๓๖๑ โดยมี นายแสนชัยวุฒธิ เป็นผู้ใหญ่บ้าน บ้านขอน และเป็นกำนันแขวงเมืองปัว พร้อมชาวบ้านบ้านขอน ได้ร่วมมือกันก่อสร้างวัดขอนขึ้น โดยได้เริ่มสร้างกุฏิขึ้นหลังหนึ่ง ซึ่งเป็นกุฏิชั่วคราว ทำด้วยเสาไม้ ฝาผนังทำาจากไม้ไผ่สานขัดแตะ พื้นปูด้วยไม้แป้น มุงหลังคาด้วยหญ้าคา มีพระอธิการอุปนันท์ เป็นเจ้าอาวาส ต่อมาเมื่อปี พ.ศ.๒๓๖๓ คณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้ร่วมมือกันก่อสร้างพระวิหารขึ้นหลังหนึ่ง เพื่อให้เป็นที่สำหรับการปฏิบัติกิจของพระสงฆ์ ซึ่งเป็นพระวิหารที่ทำด้วยเสาไม้ ผนังทำาจากไม้แป้น พื้นปูด้วยไม้แป้นกระดาน มุงหลังคาด้วยไม้แป้นเก็ด ทรงหลังผัด ต่อมาก็ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์ และมีการก่อสร้างเพิ่มเติมขึ้นตามยุกต์สมัยดังนี้

เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๓๖๕ มีนายหมื่น วังขอนขยัน ไชยศิลป์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และมีพระครูคึ้นสีมุราช เป็นเจ้าอาวาส พร้อมด้วยคณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้ร่วมมือกันบูรณะพระวิหารขึ้นใหม่ โดยทำาเสาไม้ขึ้นใหม่ ฝาผนังกำาแพงทำาจากอิฐฉาบด้วปูนขาว พื้นเทด้วยคอนกรีต กว้าง ๘ เมตร ยาว ๑๖ เมตร มุงหลังคาด้วยไม้แป้นเก็ด

ต่อมาวันที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๓๖๗ ได้รับใบอนุญาตก่อตั้งเป็นวัดขอน และในปี พ.ศ. ๒๓๖๗ คณะศรัทธาชาวบ้านขอน ได้พร้อมใจกันร่วมมือจัดก่อสร้างพระพุทธรูป พระประธานองค์ใหญ่ขึ้นประทับไว้ในพระวิหารหนึ่งองค์ ต่อมามีพ่อหลวงคำามูล ไชยศิลป์ พร้อมด้วยลูกหลาน ได้ร่วมกันก่อสร้างพระพุทธรูป องค์เล็กขึ้นอีกหนึ่งองค์ ประทับอยู่ด้านขวามือ มีพ่อหลวงพ่อบุญฑา ไชยศิลป์ พร้อมด้วยลูกหลาน ได้ร่วมกันก่อสร้างพระพุทธรูป องค์เล็กขึ้นอีกหนึ่งองค์ ประทับอยู่ด้านหน้าซ้ายมือ มีพ่อหลวงปัญญา ไชยศิลป์ พร้อมด้วยลูกหลาน ได้ร่วมก่อสร้างพระพุทธรูป องค์เล็กขึ้นอีกองค์ ประทับอยู่ด้านข้างขวามือ มีพ่อหลวงชมพู ไชยศิลป์ พร้อมด้วยลูกหลาน ได้ร่วมกันก่อสร้างพระพุทธรูปองค์เล็กขึ้นอีกองค์ ประทับอยู่ด้านข้างซ้ายมือ รวมมีพระพุทธรูป ทั้งหมด ๕ องค์ มีนายมอญ คนจังหวัด พะเยา เป็นสล่า (ช่าง) ก่อสร้าง มีนายหมื่น วังขอนขยัน ไชยศิลป์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และมีพระครูคึ้นสีมุราช เป็นเจ้าอาวาสพร้อมด้วยคณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้ร่วมมือกันก่อสร้าง

เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๙๕ มีนายหมื่น วังขอนขยัน ไชยศิลป์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และพระอธิการสุวรรณ เป็นเจ้าอาวาส ได้พร้อมใจกับคณะศรัทธาชาวบ้านขอน จัดสร้างกุฏิหลังใหม่ขึ้นเป็นการถาวร โดยทำด้วยเสาไม้ พื้นปูด้วยไม้แป้นกระดาน ฝาผนังทำาจากไม้แป้น มุงหลังคาด้วยไม้แป้นเก็ดทรงโค้งสามหลังคา

เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๔๙ ในสมัยรัตนโกสินทร์ มีอายุได้ ๑๒๕ ปี ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ วันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๔๔๙ ให้วัดบ้านขอน ตำาบลบ้านขอน แขวงเมืองปัว คณะศรัทธาชาวบ้านขอนก็จัดก่อสร้างอุโบสถ ขึ้นหลังหนึ่ง ซึ่งเสาก่อด้วยอิฐปูน ผนังกำาแพงก่อด้วยอิฐปูนขาว มุงหลังคาด้วยดินขอ แล้วปลูกฝังลูกนิมิตพัทธสีมาไว้ในอุโบสถหลังนี้ และได้สร้างพระพุทธรูปขึ้นประทับไว้หนึ่งองค์ นับตั้งแต่นั้นมาทางกรมศาสนา และคณะสงฆ์ ได้เปลี่ยนชื่อวัด จากเดิมวัดขอน เป็นวัดราชสีมา และเรียกขานชื่อนี้มาจนถึงทุกวันนี้ ต่อมาพระคุณเจ้าพระชยามุณีเป็นเจ้าคณะใหญ่ ได้กำาหนดปักเขตแดนปลูกพัทสีมาไว้ประมาณ กว้าง ๓ วา ยาว ๕ วา ไว้เป็นวิเศษสำาคัญทางสงฆ์แด่จตุทิศทั้งสี่

เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๐ มีนายสุธิ ไชยศิลป์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และมีพระอธิการสุวรรณ เป็นเจ้าอาวาส ได้พร้อมกับคณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้พร้อมใจกันสร้างหอพระไตรปิฎกขึ้น โดยก่อสร้างด้วยอิฐปูนขาว แบบ ๒ ขั้น หลังคามุงด้วยไม้แป้นเก็ด

เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๙ มีนายวงค์ วีระวงค์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และมีพระอธิการกันณิกา เป็นเจ้าคณะหมวดเขต ๑ เป็นเจ้าอาวาสวัดราชสีมา พร้อมกันคณะศรัทธาบ้านขอนได้พร้อมใจกัน บูรณปฏิสังขรณ์ ซ่อมแซมอุโบสถหลังเดิมโดยก่อสร้างด้วยอิฐปูนขาว หลังคามุงด้วยไม้แป้นเก็ด

เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๕ คณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้พร้อมใจกันบูรณปฏิสังขรณ์พระวิหารขึ้นใหม่ โดยก่อเสาด้วยอิฐปูนขาว ผนังกำาแพง ก่อด้วยปูนขาว มุงหลังคาด้วยไม้แป้นเก็ด แต่ยังไม่สำเร็จลุล่วง จนถึงปี พ.ศ. ๒๔๘๙ ได้เกิดอุทกภัยน้ำท่วม ทั้งหมู่บ้าน และท่วมวัด ทำให้ฝาผนังด้านหลังของพระวิหารพังถล่มลงมาพร้อม กับพระพุทธรูป พระประธาน องค์ใหญ่ ๑ องค์ องค์เล็ก ๑ องค์ พังถล่มลงมาตามกัน ซึ่งถือว่าเป็นความเสียหายอย่างใหญ่หลวง ต่อมาไม่นานผู้ใหญ่บ้าน นายวงค์ วีระวงค์ และพระอธิการกฤตวงค์ พร้อมกับคณะศรัทธาชาวบ้านขอนได้พร้อมใจกัน บูรณปฏิสังขรณ์ ซ่อมแซมพระวิหารขึ้นอีกโดยสร้างเป็นเสาคอนกรีตเสริมเหล็ก ฝาผนังกำาแพงก่อด้วยอิฐปูนขาว มุงหลังคาด้วยไม้แป้นเก็ด พร้อมกับสร้างพระพุทธรูปพระประธานองค์ใหญ่ขึ้นใหม่ ๑ องค์ จนสำเร็จลุล่วงเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๔ และคณะศรัทธษชาวบ้านขอนได้จัดการทำาบุญฉลอง พระวิหารและบวชพระพุทธรูป

เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๗ ได้ทำาการบูรณะซ่อมแซม อุโบสถอีกครั้งหนึ่ง โดยก่อสร้างด้วยอิฐปูนขาว หลังคามุงด้วยไม้แป้นเก็ด โดยมีนายวงค์ วีระวงค์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน และมีพระภิกษุธรรมวงค์ เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๑ ได้มีการก่อสร้างกุฏิขึ้นใหม่ โดยสร้างเป็นอิฐปูนซิเมนต์ แบบ ๒ ชั้น หลังคามุงด้วยสังกะสี สร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๕ และมีการทำาบุญเฉลิมฉลองในปีนั้น โดยมีผู้ใหญ่บ้านนายวงค์ วีระวงค์ และพระอธิการถนอม เจ้าอาวาสวัดพร้อมด้วยคณะศรัทธาชาวบ้านขอน เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๕ ได้มีการบูรณะซ่อมแซมพระวิหารใหม่ เนื่องจากการได้ความเสียหาย จากพายุพัดหลังคา ได้มีการบูรณะซ่อมแซมหลังคา เป็นกระเบื้องลอนคู่ จนสำาเร็จเรียบร้อย และทำาการเฉลิมฉลองเมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายผ่อง พันชน และพระภิกษุก๋องแสง รักษาการแทนเจ้าอาวาส พร้อมด้วยคณะศรัทธาชาวบ้านขอน เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภคม ๒๕๒๕ ได้มีการก่อสร้างกำาแพงล้อมรอบบริเวณในวัด ทั้งสี่ด้านเป็นที่เรียบร้อยโดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายถนอม สิทธิชัย และพระอธิการเด่น สุจิตโต เจ้าอาวาสวัด เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้างเมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๖ ได้มีการสร้างกำาแพงด้านนอกยาวตามถนนยาวประมาณ ๗๕ วา โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายเจริญ พันชน และพระอธิการเด่น สุจิตโต เจ้าอาวาสวัด เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๖ ได้มีการสร้างศาลาเฉลิมพระเกียรติ ขึ้นหลังหนึ่ง เป็นแบบเสาคอนกรีตเสริมเหล็ก ฝาผนังก่อด้วยอิฐฉาบปูน หลังคามุงด้วยสังกะสี โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายเจริญ พันชน และพระอธิการเด่น สุจิตโต เจ้าอาวาสวัด เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๓๕ ได้มีการก่อสร้างหอระฆัง ขึ้นใหม่เป็นแบบเสาคอนกรีตเสริมเหล็ก หลังคามุงด้วยกระเบื้องดินเผา โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายศรีนวณ ไชยศิลป์ และพระมหายุทธนา วชิรปัญโญ รักาการแทนเจ้าอาวาสเป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๓๗ ได้มีการบูรณะซ่อมแซมหอพระไตรปิฎก เนื่องจากหลังเก่าทรุดโทรม โดยซ่อมแซมมุงหลังคาด้วยกระเบื้องดินเผา โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายศรีนวณ ไชยศิลป์ และพระมหายุทธนา วชิรปัญโญ รักษาการแทนเจ้าอาวาสเป้นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๑๒ กุมภทพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้มีการก่อสร้างพระพุทธรูปพระประธานองค์เล็กขึ้นอีก ๑ องค์ แทนองค์เดิม ที่จมน้ำไปตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๘๔ โดยมีพ่อคำาปัน ไชยศิลป์ ผู้ใหญ่บ้าน นายศรีนวณ ไชยศิลป์ และพระภิกษุประเสริฐ รักษาการแทนเจ้าอาวาส พร้อมด้วยคณะศรัทธาชาวบ้านขอนเป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้มีการบูรณะซ่อมแซมหอพระธรรมมาศเอก ไว้เป็นที่เทศนาธรรมของพระภิกษุ สามเณร ที่จำาพรรษในวัด โดยมีหลวงพ่อพระใบฎีกาประดิษฐ์ รตนโซโต รักาการแทนเจ้าอาวาส เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๒๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้มีการบูรณะซ่อมแซมแท่นพระพุทธรูป ประดับด้วยแก้วในพระวิหาร โดยมีหลวงพ่อพระใบฎีกาประดิษฐ์
รตนโซโต รักษาการแทนเจ้าอาวาส เป็นผู้คิดริเริ่มจัดตั้ง

เมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้มีการก่อสร้างกุฏิหลังใหม่ขึ้นแทนหลังเก่าที่ทรุดโทรม โดยก่อสร้างเป็นแบบ ๒ ชั้น โครงสร้างเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก ฝาผนังก่ออิฐฉาบปูน พื้นปูกระเบื้อง มุงหลังคาด้วยกระเบื้อง จนสำเร็จเรียบร้อย และทำาการเฉลิมฉลองเมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๔ โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายสรีนวณ ไชยศิลป์ และหลวงพ่อพระใบฎีกาประดิษฐ์ รตนโซโต รักาการแทนเจ้าอาวาส เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

เมื่อวันที่ ๑๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๖ ได้มีการบูรณะซ่อมแซมพระอุโบสถ โดยก่อฝาผนังด้วยอิฐฉาบปูน และมุงหลังคาด้วยกระเบื้องดินเผา ขึ้นใหม่ โดยมีผู้ใหญ่บ้าน นายศรีนวณ ไชยศิลป์ และหลวงพ่อพระใบฎีกาประดิษฐ์ รตนโซโต รักษาการแทนเจ้าอาวาส เป็นผู้คิดริเริ่มจัดสร้าง

ปัจจุบันนี้วัดราชสีมา อยู่บ้านเลขที่ ๕ หมู่ที่ ๑ ตำาบลปัว อำาเภอปัว จังหวัดน่าน มีที่ดินรวมทั้งหมด ๗ ไร่ ๑๒ ตารางวา ซึ่งแบ่งเนื้อที่ออกเป็น ๒ แปลง แปลงที่ ๑ มีเนื้อที่ ๒ ไร่ ๑ งาน ๒๒ ตารางวา เป็นที่ตั้งของ หอพระไตรปิฎก พระวิหาร พระอุโบสถ และกุฏิ ซึ่งพระวิหารตั้งอยู่ตรงกลาง พระอุโบสถตั้งอยู่ทางทิศเหนือ หอไตรตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก กุฏิตั้งอยู่ทางทิศใต้ มีต้นตาล ต้นลาน และน่ำบ่อ แปลงที่ ๒ มีเนื้อที่ ๔ ไร่ ๒ งาน ๙๐ ตารางวาเป็นที่ตั้งของหอระฆัง หอกลอง หอผีเจ้าฟ้า ศาลาอเนกประสงค์ ห้องเก็บพัสดุโรงอ่านหนังสือประจำาหมู่บ้าน สนามกีฬาเปตอง ศูนย์เลี้ยงเด็กก่อนวัยเรียน สนามเด็กเล่น ต้นพิ์ขนาดใหญ่อายุหลายร้อยปี มีต้นฉำาฉา ต้นมะพร้าว ที่ดินวัดทั้งสองแปลงนี้ ด้านทิศเหนือติดกับทุ่งนา ทิศใต้ติดกับคลองน้ำ ทิศตะวันออกติดกับทุ่งนา ทิศตะวันตกติดกับถนนสายบ้านขอน-บ้านป่าลาน

เมื่อวันที่ ๒๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๙ ได้สร้างพระธาตุไว้กับวัดราชสีมา บ้านขอน ตำาบลปัว อำาเภอปัว จังหวัดน่าน ตรงกับเดือนหกเหนือ แรม ๑๐ ค่ำ วันอาทิตย์ มีหลวงพ่อพระใบฏิกาประดิษฐ์ รตนโซโต มีนายแถว วีระวงค์ เป็นผู้ใหญ่บ้านบ้านขอน พร้อมกับเฒ่าแก่ พ่อ แม่ พี่ น้อง บ้านขอนทุกคนร่วมกันก่อสร้างจนสำาเร็จ หลวงพ่อพระใบฏีกาประดิษฐ์ รตนโซโต เป็นเจ้าอาวาสวัดราชสีมา เป้นผู้จัดสร้าง

1. พระครูอุปนันท์ เจ้าอาวาส
2. พระภิกษุศรี รักษาการแทนเจ้าอาวาส
3. พระอธิการวงค์ เจ้าอาวาส
4. พระภิกษุศิริ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
5. พระกันฑา รักษาการแทนเจ้าอาวาส
6. พระครูคึ้นสีมุราช เจ้าอาวาส
7. พระอธิการสุวรรณ เจ้าอาวาส
8. พระอธิการกันณิกา เจ้าอาวาสและเจ้าคณะหมวดเขตหนึ่ง
9. พระภิกษุเฉลียว รักษาการแทนเจ้าอาวาส
10. พระอธิการกฤตวงค์ เจ้าอาวาส
11. พระภิกษุธรรมวงค์ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
12. พระอธิการถนอม เจ้าอาวาส
13. พระภิกษุสวิง รักษาการแทนเจ้าอาวาส
14. พระภิกษุสมฤทธิ์ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
15. พระภิกษุก๋องแสง รักษาการแทนเจ้าอาวาส
16. พระภิกษุบุญยัง ปนธโร รักษาการแทนเจ้าอาวาส
17. พระอธิการเด่น สุจิตโต เจ้าอาวาส
18. พระมหาอภิศักดิ์ อภิโชโต รักษาการแทนเจ้าอาวาส
19. พระมหายุทธนา วชิรมญโญ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
20. พระภิกษุบุญยง รักษาการแทนเจ้าอาวาส
21. พระภิกษุประเสริฐ ปริสทโธ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
22. พระภิกษุอดุลย์ รักษาการแทนเจ้าอาวาส
23. พระใบฎีกาประดิษฐ์ รตนโชโต เจ้าอาวาส

1. พ่อหนานเตย ไชยศิลป์
2. พ่อน้อยอุด ไชยศิลป์
3. พ่อหนานทะนะ ไชยศิลป์
4. พ่อสุวรรณ ไชยศิลป์
5. พ่อหนานโสภา ไชยศิลป์
6. พ่อหนานก๋ารินทร์ ไชยศิลป์
7. พ่อหนานก๋า พันชน
8. พ่อหนานส่อง พันชน
9. พ่อหนานถนอม ไชยศิลป์
10. พ่อหนานสวัสดิ์ ไชยศิลป์
11. พ่อหนานจรัส พันชน
12. พ่อน้อยไสว พันชน

ที่มา: นายยุทธนา พันชน ผู้เรียบเรียง ๑ เมษายน ๒๕๕๑